Matura biologia – Biotechnologia i GMO

Biotechnologia

Zastosowanie organizmów lub ich części do tworzenia produktów lub procesów użytecznych dla człowieka.

GMO

Organizmy modyfikowane genetycznie — organizmy, których DNA zostało zmienione w sposób nie występujący w naturze.

Klonowanie

Proces tworzenia identycznych kopii organizmów lub ich komórek; wykorzystywane w medycynie i hodowli.

PCR

Reakcja łańcuchowa polimerazy — technika amplifikacji DNA, pozwalająca na szybkie powielanie fragmentów DNA.

Zastosowania biotechnologii

Produkcja leków, szczepionek, bioenergii, oraz w rolnictwie do uzyskiwania odpornych na choroby roślin.

Transgeny

Geny przenoszone między organizmami, co pozwala na wprowadzenie nowych cech do organizmów.

Technologia CRISPR

Metoda edycji genów, pozwala na precyzyjne modyfikowanie sekwencji DNA w organizmach.

Mikrobiologia

Nauka o mikroorganizmach, ich zastosowaniu w biotechnologii oraz ich wpływie na środowisko.

Fermentacja

Proces przetwarzania substancji organicznych przez mikroorganizmy, wykorzystywany w produkcji żywności.

Inżynieria genetyczna

Zespół technik umożliwiających modyfikację genów w organizmach.

Bioreaktory

Urządzenia, w których zachodzą procesy biotechnologiczne, takie jak fermentacja lub hodowla komórek.

Selekcja naturalna

Proces, w którym organizmy lepiej przystosowane do środowiska mają większe szanse na reprodukcję.

Czynniki wzrostu

Substancje chemiczne, które wpływają na wzrost i różnicowanie komórek.

Hodowla tkankowa

Metoda rozmnażania roślin, polegająca na hodowli komórek w odpowiednich warunkach.

Bioetyka

Dziedzina zajmująca się etycznymi aspektami biologii, w tym biotechnologii i GMO.

Zalety GMO

Większa odporność na choroby, wyższe plony, możliwość produkcji roślin z określonymi cechami.

Wady GMO

Obawy dotyczące bezpieczeństwa zdrowotnego, wpływ na bioróżnorodność oraz potencjalne ryzyko ekologiczne.

Gen

Podstawowa jednostka dziedziczności, odpowiada za określone cechy organizmu.

Allele

Różne formy tego samego genu, mogą być dominujące lub recesywne.

Fenotyp

Zewnętrzny wyraz cech genotypowych organizmu, określany przez geny i środowisko.

Dominacja

Zjawisko, w którym jeden allel maskuje efekt drugiego allelu w heterozygotach.

Homozygoty

Organizmy, które mają dwa identyczne allele danego genu, mogą być dominujące lub recesywne.

Heterozygoty

Organizmy, które mają dwa różne allele danego genu.

Genotyp

Zestaw genów organizmu, który wpływa na jego cechy fenotypowe.

Choroby genetyczne

Choroby spowodowane mutacjami w genach, mogą być dziedziczone lub nabyte.

Mutacja

Trwała zmiana w sekwencji DNA, która może wpływać na cechy organizmu.

SNP

Polimorfizm pojedynczego nukleotydu — najczęstszy typ zmienności genetycznej w populacjach.

Translokacje

Przemieszczenia fragmentów chromosomów, mogą prowadzić do zmian w ekspresji genów.

Geny supresorowe

Geny, które hamują rozwój nowotworów, ich mutacje mogą prowadzić do kancerogenezy.

Mendelizm

Zasady dziedziczenia cech, odkryte przez Gregora Mendela, dotyczące alleli dominujących i recesywnych.

Poligenowość

Zjawisko, w którym wiele genów wpływa na jeden fenotyp, np. cechy wysokości.

Dziedziczenie mitochondralne

Dziedziczenie genów zawartych w mitochondrialnym DNA, przekazywane tylko przez matkę.

Epigenetyka

Badanie zmian w ekspresji genów, które nie są spowodowane zmianami w sekwencji DNA.

Kluczowe pojęcie

Wszystkie organizmy są zbudowane z komórek, które zawierają DNA.