Matura biologia – Dziedziczenie mendlowskie

Gen

Jednostka dziedziczna, odpowiedzialna za przekazywanie cech z pokolenia na pokolenie.

Allele

Alternatywne formy genu, które mogą zajmować to samo miejsce na chromosomie.

Homozygota

Organizm posiadający dwa identyczne allele tego samego genu.

Heterozygota

Organizm posiadający dwa różne allele tego samego genu.

Fenotyp

Zespół cech zewnętrznych organizmu, wynikających z jego genotypu i środowiska.

Genotyp

Zestaw alleli danego organizmu, określający jego potencjalne cechy dziedziczne.

Prawo segregacji

Podczas tworzenia gamet, allele rozdzielają się tak, że każda gameta otrzymuje jeden allel.

Prawo niezależnej segregacji

Allele różnych genów segregują niezależnie podczas tworzenia gamet.

Dominacja

Zjawisko, w którym jeden allel maskuje działanie drugiego w heterozygocie.

Recesywność

Zjawisko, w którym allele recesywne nie ujawniają się w fenotypie w obecności alleli dominujących.

Test krzyżowy

Metoda badawcza, która polega na krzyżowaniu osobników, aby określić ich genotyp.

Cechy wieloczynnikowe

Cechy, które są kontrolowane przez więcej niż jeden gen oraz przez czynniki środowiskowe.

Interakcje genów

Wzajemne oddziaływanie genów, które mogą wpływać na fenotyp organizmu.

Selekcja naturalna

Proces, w którym organizmy lepiej przystosowane do warunków środowiskowych mają większe szanse na reprodukcję.

Mutacja

Zmiana w sekwencji DNA, która może prowadzić do zmiany cechy dziedzicznej.

Choroby genetyczne

Choroby spowodowane mutacjami w genach, które mogą być dziedziczone.

Kwadrat Punnetta

Graficzne przedstawienie możliwych kombinacji alleli w potomstwie.

Cechy dominujące a recesywne

Cechy dominujące ujawniają się w fenotypie, podczas gdy recesywne tylko w homozygotach.

Krzyżówka monohybrydowa

Badanie dziedziczenia jednej cechy z udziałem dwóch rodziców.

Krzyżówka dihibridowa

Badanie dziedziczenia dwóch cech jednocześnie, z udziałem dwóch rodziców.

Prawa Mendla

Zasady, które opisują dziedziczenie cech, oparte na obserwacjach Gregora Mendla.

Pokolenia P, F1, F2

P - pokolenie rodzicielskie, F1 - pierwsze pokolenie potomne, F2 - drugie pokolenie potomne.

Procent fenotypowy

Udział poszczególnych fenotypów w potomstwie, wyrażony w procentach.

Wzór na stosunek fenotypowy

W przypadku krzyżówki monohybrydowej stosunek 3:1, w dihibridowej 9:3:3:1.

Przykład genetyki populacyjnej

Badanie częstości alleli w populacji oraz ich zmian w czasie.

Kserotyp

Zestaw allele dla danej cechy w danej populacji.

Analiza statystyczna w genetyce

Metody oceny danych genetycznych, takie jak test chi-kwadrat.

Wariancja genetyczna

Różnorodność alleli w populacji, która wpływa na zdolność adaptacyjną.

Przykład fenotypu

Kolor kwiatów, kształt nasion to cechy fenotypowe kontrolowane przez geny.

Homologiczne chromosomy

Chromosomy parujące, które zawierają te same geny, ale mogą mieć różne allele.

Domeny zastosowań genetyki

Biotechnologia, medycyna, hodowla roślin i zwierząt, oraz zachowania ekologiczne.

Genotyp a fenotyp

Genotyp to zestaw genów, a fenotyp to ich wyraz w postaci cech fizycznych.

Przykład choroby genetycznej

Mukowiscydoza - choroba autosomalna recesywna wynikająca z mutacji w genie CFTR.