Matura WOS – Systemy polityczne

Demokracja

System polityczny, w którym decyzje podejmowane są przez obywateli lub ich przedstawicieli w wyborach.

Autorytaryzm

System, w którym władza jest skoncentrowana w rękach jednej osoby lub grupy, bez udziału społeczeństwa w decyzjach.

System polityczny

Zespół instytucji, zasad i norm regulujących funkcjonowanie władzy w państwie.

Konstytucja

Najwyższy akt prawny w państwie określający podstawowe zasady ustroju politycznego.

Władza ustawodawcza

Część władzy publicznej odpowiedzialna za tworzenie i uchwalanie ustaw.

Partia polityczna

Organizacja mająca na celu zdobycie władzy poprzez uczestnictwo w wyborach.

Referendum

Głosowanie obywateli w sprawie określonego projektu ustawy lub polityki.

Rządy prawa

Zasada, zgodnie z którą wszyscy obywatele są równo traktowani przez prawo.

Władza wykonawcza

Część władzy zajmująca się realizacją prawa i zarządzaniem administracją państwową.

Władza sądownicza

Funkcjonuje w celu interpretacji i stosowania prawa, zapewniając sprawiedliwość.

System prezydencki

Model władzy, w którym głowa państwa jest równocześnie szefem rządu.

System parlamentarny

Model, w którym rząd jest odpowiedzialny przed parlamentem i może zostać odwołany przez jego większość.

Koalicja

Sojusz kilku partii politycznych w celu utworzenia rządu.

Legitymizacja

Proces uzyskiwania uznania dla władzy przez społeczeństwo.

Cenzus wyborczy

Wymóg spełnienia określonych kryteriów (np. wieku, stanu posiadania) do uczestnictwa w wyborach.

Demokracja bezpośrednia

Forma demokracji, w której obywatele podejmują decyzje bezpośrednio, bez pośredników.

Rola partii politycznych

Reprezentacja interesów społecznych, organizacja wyborów oraz formułowanie programów politycznych.

Funkcja legislacyjna

Tworzenie i uchwalanie przepisów prawnych przez władze ustawodawcze.

Funkcja kontrolna

Monitorowanie działań władzy wykonawczej przez władzę ustawodawczą oraz opinię publiczną.

Funkcja integracyjna

Zjednoczenie i reprezentacja różnorodnych grup społecznych w systemie politycznym.

Funkcja edukacyjna

Informowanie obywateli o ich prawach oraz funkcjonowaniu systemu politycznego.

Główne źródła prawne w Polsce

Konstytucja, ustawy, rozporządzenia i akty prawa miejscowego.

Funkcje władzy sądowniczej

Rozstrzyganie sporów, ochrona praw obywateli oraz interpretacja prawa.

Zasada podziału władzy

Rozdzielenie władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą dla zapewnienia równowagi.

Wartość pluralizmu politycznego

Gwarantuje różnorodność poglądów i możliwości uczestnictwa w życiu politycznym.

Relacja między władzą a społeczeństwem

Społeczeństwo ma wpływ na władzę poprzez wybory, protesty i aktywność obywatelską.

Funkcja mediacyjna

Rozwiązywanie konfliktów między różnymi grupami interesów w społeczeństwie.

System mieszany

Łączy elementy demokracji parlamentarnej i prezydenckiej.

Zasady demokracji

Równość, wolność, pluralizm oraz poszanowanie praw człowieka.

Działania lobbingowe

Aktywny wpływ grup interesu na decyzje polityków w celu realizacji własnych interesów.

Kryteria demokatycznego wyboru

Powszechność, równość, tajność oraz bezpośredniość głosowania.

Funkcja stabilizacyjna

Utrzymywanie porządku społecznego i zapobieganie konfliktom.